"bir başka yaza doğru"

Nisan ne çabuk geçti. Daha “zalimsin” diyecektik, ince hırkalar giyecektik. Geçti işte.

Bu aya da alelade günler damgasını vurdu. Günlere çiçekler eşlik etti: erguvanlar, laleler, erengüller. Pencereler açıldı, balkonlara sandalyeler atıldı, vapurun güvertesine geçildi.

Nisan ayında Janet Frame’den Bir Başka Yaza Doğru’yu okudum. Neredeyse tüm bir ay bu kitabın içinde gezindim. Dışarıda akan hayatla okuduklarınız arasındaki uçurumu fark edip hafif bir baş dönmesi yaşarsınız ya. Öyle oldu. Vapurda, kafede okurken kafamı sözcüklerden kaldırdığımda bocaladım. İç saatle dış saatin birbirini hiç tutmadığı zamanlar işte.

  

Yazarla tanışıklığım “An Angel At My Table” filmiyle olmuştu. (Hatta bloğun ilk yazılarından biri bu film hakkında.) Filmden sonra Janet Frame’i daha da merak ettim, otobiyografisini okudum biraz, çevirmek için yanıp tutuştum. Türkçeye çevrilen iki kitabı var bildiğim kadarıyla. Bir Başka Yaza Doğru ve Baykuşlar Öterken.

Kitap Grace’in gazeteci bir tanıdığının evinde geçirdiği bir hafta sonunu anlatıyor. Gazeteci de Grace gibi Britanya’da yaşayan bir Yeni Zelandalıdır. Grace iki çocuklu bir ailenin hafta sonu düzeninde bir yandan kendi çocukluğunu, memleketini hatırlar, bir yandan ailenin sıkı örgülü düzeni yanında kendini hep kıyıda hisseder. Gevşek bir ilmek gibi...Kendine sürekli dışarıdan bakma ihtiyacı duyar. Ona göre kendisi göçmen bir kuştur. Başka bir yaza doğru uçmaya çabalayan bir kuş.

“Eğer bir göçmen kuşa dönüştüğümü bilselerdi ne derlerdi? Bunu göze alamam. Ne diyeceğim, onlar dinlerlerken cümleleri nasıl kuracağım, sözcükleri birbirine nasıl bağlayacağım, özne, fiil, yüklem?”

Grace hakikaten adımlarından ürken bir kuş gibidir kitabın başından sonuna.

“O anda Grace’e dünyadaki en ürkütücü şey, konuşmadan durduğu yerden ona dik dik bakan bir çocukmuş gibi geldi, ona suçlayarak, bile bile acımayla, alay ederek, bir çocuk olarak henüz sınırlamadığı ya da bastırmadığı ya da yok etmediği bir kavrayışla bakan bir çocuk.”

Aslında Grace, Janet Frame’den başkası değil. Hatta bu kitap, otobiyografik özelliklerinden dolayı yazarın ölümünden sonra basılır. Ne zamandır bu kadar içine bakan bir karakterin gözünden bir şeyler okumamıştım. Belki Şule Gürbüz’ün yazdıkları... Onun Janet Frame’e göre daha acılaşmış ve yargılayıcı bir bakışı olduğu söylenebilir.

“Bu kadar çok korkutucu olay ve keşfe sürekli uyum göstermenin gerginliği.”

"Dünyanın hallerine alışmak o kadar zaman alıyordu ki Grace öğreneceğini hiç sanmıyordu."

Romanın baş karakteri Grace konuşurken kelimelerden kurulan basmakalıp ve derme çatma dünyayla baş edemez, hep samimiyetini sorgular. Konuşurken ağzından çıkanları her daim yabancılar neredeyse. Kafasında birtakım şiirler dönüp durur. Bunlardan biri Yeni Zelandalı Charles Brasch’ın şiiri.

Ve tekinsiz koylarından

Yitip gider bir başka yaza doğru.

Her yer ışığa kesmiş ve ılıktır mırıltılı

Gölgesi yola koyulmanın; mesafeler yolumuzu gözler;

Ve kimse bilmez gece nerede yatacağını.

Yine kitapta, Keats’in “Bir Yunan Vazosuna Ağıt” adlı şiirinden alıntılar var. Şair "sessizliğin ve yavaşlığın üvey çocuğu” diye seslenir vazoya. Burada üzerinde birbirine dokunamayan, bundan dolayı sonsuza dek kavuşamayacak ve aşkları hiç bitmeyecek olan iki sevgili figürünün yer aldığı bir vazodan, onun suskunluğundan bahseder. Biraz şiir hakkında okuyunca gördüm ki İngiliz Edebiyatı’nda pek tartışılan bir şiirmiş, öğrencilere çok çektirirmişJ Sontag, bu vazonun suskunluğunun Keats’in ruhu için bir beslenme yeri olduğundan söz etmiş. “Suskunluk, başka fikirler için alan yaratır,” diyerek. Derin bir kuyu bu suskunluk mevzusu...

Göçmen kuşumuza dönersek... Bazen sevdiğiniz kişileri birbirleriyle tanıştırmak istersiniz ya. Tuhaf bir çöpçatanlık hevesiyle. Grace'in aklından geçen şiirleri okurken ben de onu "bir yaz ikindisinden çıkıp gelen Ruhi Bey"le tanıştırmak istedim. Bence güzel olurdu:)

Yere bırakılmış bir un sessizliği mi

Göğe bırakılmış bir balon sessizliği mi