Nadir ve Simin - Bir Ayrılık

Hayatın büyük kısmı hayhuyla geçiyor. Güneşte uzanan kertenkele olmayı yeğlerim bu hayhuya. Sinema dergisindeki bir röportajında okudum. "Zamandan nefret ediyorum," diyor Woody Allen. Carson McCullers'ın deyişini hatırlatıyor. McCullers zaman için "dünyayı yöneten koca aptal" demiş When We Are Lost şiirinde.

Ashgar Farhadi'nin filmini yazmak istiyorum ne zamandır. Yazmak istenenler zaman bulamayınca insanı dürtüp duruyor. (Sürekli ağzının kamaşması ve hiç erik yiyememek gibi bir şey yani.) Sanırım Bir Ayrılık bu yıl en çok etkilendiğim filmdi. Etkilendiğim İran filmlerinde bir ortaklık var. Hepsi küçük bir hikayeden yola çıkıp yolda karşısına çıkan şeylerin cazibesine fazla kapılmadan, kendi güzelliğinden de sarhoş olmadan, sahici karakterlerle sadelikle ve incelikle meselesine odaklanıyor.

Bu film de sosyoekonomik açıdan farklı iki aile üzerinden sınıfsal çatışmalar, vicdan, kötülük, cinsiyet, inanç temalarıyla hayatın düğümlerini (ve bizi nasıl düğümlediğini) ele alıyor. Fotokopisi çekilen nüfus cüzdanlarıyla açılan film daha ilk sahneden kimliklere ve kodlara bir selam yolluyor. Bir tarafta Simin, Nadir, 11 yaşlarındaki kızları Termeh ve Nadir'in alzhimerlı babası. Diğer tarafta Nadir'in babasına bakan gündelikçi Raziye, kocası ve küçük çocukları. Simin'in başka bir dünya hayali var, kızını yurtdışında büyütmek istiyor. Nadir babasından ayrılmak istemiyor. Termeh anne babasının aralarındaki anlaşmazlıktan mutsuz, sessizce bir şeylerin yükünü taşıyor. Raziye kocasından gizli çalışıyor, bir yandan doğurmayı bekliyor. Günahlar dünyasında yaşıyor, sık sık imama başvuruyor. Küçük kız işe annesiyle birlikte geliyor, tüm çocuk merakıyla bu yeni evi keşfe çıkıyor (Mesela yüzünü buzlu camlara yapıştırıyor :)) Gündelikçi kadınlarla ev sahipleri arasında o ince gerilimi de güzel veriyor film. Her an yerle bir olmaya hazır, sırça bir güvenle tutturulmuş iki taraf.

Filmde birbirine dokunmayan hayatlar sürüyor gibi görünen iki aile bir olay sonunda kendilerini bir çıkmazın içinde buluveriyorlar. Hayat hepsini farklı bir biçimde deniyor. (İşin tuhaf yanı biz seyirciler için de geçerli bu durum. Önyargılarımızın, katman katman açılan film boyunca sınandığını görüyoruz) Termeh'in naif hayat tasavvuru da bir sınavdan geçiyor ve yalana katılmasıyla o da yetişkinlerin dünyasına adımını atıyor. Film bir orta sınıf eleştirisini de barındırıyor ama karakterlerine Haneke kadar acımasızca davranmıyor.  Bu serinkanlı tutum, bu iç burkucu hikayede, Farhadi bu oyunda hepimiz suçluyuz dese de insanı neredeyse iyimserliğe sürüklüyor. (Ve insan kendini başrol oyuncusu Leila Hatami'ye hayran olmaktan alamıyor.)

İzlediğim ilk İran filmini hatırlıyorum. Mohsen Makhmalbaf'ın Gabbeh adlı filmiydi. Üzerine hikayeler işlenen bir halının serüvenini anlatıyordu. Rüya gibi bir filmdi, geniş bir ovada çekilen renk renk iplikler hatırlıyorum. Tekrar izlemek istedim o filmi. Sanki böylece bu hayhuyun ortasında bir şeyler tamamlanacakmış gibi geldi ....
Oyuna devam...

***Müzik yapan İran Kedilerini de anmadan geçmeyeyim.