bütün saçlar uç uca

Geçen gün Kendi Kanım filminde, birinin diğerinin saçını taradığı bir sahnede takıldım. Zaten insanın içine oturan filmlerdendi. Filmin başrol oyuncusu Rita Blanco da oradaydı. Ufak tefek, biraz utangaç ve pek tatlı bir kadın! Film başlamadan “Biliyorum kolay bir film değil, ama zor anları olduğu kadar güzel anları da var, n’olur sonuna kadar izleyin,” dedi. “Filmden sonra beni öldürmek isterseniz de burada olacağım,” dedi gülerek. Oradaki sorumlu kişi bunu nedense Türkçe’ye “Filmden sonra soru sormak isterseniz burada olacağım,” diye çevirdi. Anlaşılan festival seyircisine pek güvenemedi. ("Neme lazım"...)

Film Lizbon’un arka sokaklarında geçiyor. Genel olarak yoksulluk ve erkek şiddetiyle çevrili hayatlarında kendilerini kapana kısılmış bulan, her şeye rağmen dirayetli kadınlar üzerinde yoğunlaşan bir film. Çok zor ve etkileyici bir sahne ile bitiyor. Bu sahne üzerine sayfalarca yazılabilir...Şimdi değil.

Filmde biri, kırılgan bir anında diğerinin saçlarını taramaya başlıyor. Düşündüm de bundan daha dokunaklı bir şefkat gösterisi olabilir mi? İyilik dolu bir an, saçı tarananın gönüllü, sessiz teslimiyeti, saçı tarayanın avutucu elleri. Bir annenin elleri gibi. Ben anneannemin saçlarını tarardım eskiden. Birlikte saçlarını iki “belik” yapardık. Saçları uçlara doğru incelerek öyle gümüşten bir ip gibi akıverirdi elimde. Bu ilgiyi kendine yakıştıramaz, gülüp dururdu. Dizlerimin dibinde uysal bir çocuk gibi otururdu. Ona en çok yaklaştığımı düşündüğüm, hatta birinin ona en çok yaklaştığını düşündüğüm zamanlardı. Yoksa sert mizaçlıdır anneannem, o pamuk ninelerden olmadı hiçbir zaman. Bedenine de saçlarına da hiçbir zaman iyi davranmadı. Onun için sürekli kirlenen, haşlanarak temizlenmesi ve neredeyse "mintaksla" çitilenmesi gereken bir şeydi saç. Ona kalsa tüm torunların saçını -çocuğuz ya- elden geçirip "bi keleş" kesecekti.. (Öyle bir anneanne cumhuriyeti de vardı bu arada.) Çocukluğun gurur yaralarını bilmezdi.

Saçlarımızın ucunda oysa, geçmişin elleri, hissettiğimiz bir şeyler var. Mommo Kızkardeşim filminde bir ailenin yanına evlatlık verilecek küçük Ayşe’nin saçları usturayla kısacık kesilir odanın ortasında, saçları tutam tutam ayaklarının dibine dökülür. Ayak parmakları kıvrılıverir sessizce.

Yakın zamanda okuduğum Yeşil Peri Gecesi’nde de küçük Şebnem’in saçlarını bitlendi diye çekiştire çekiştire keser babaannesi, kısacık keser. Saç kesme değil de bir budamadır sanki. Babaanne Şebnem’in içinde filizlenebileceğini düşündüğü bir şeyleri budar. Karşısında bir saç değil bir düşman görür..

“Fikriyanım'ın dikiş makasıyla saçlarımı kökünden kesiyor. Gıkım çıkmıyor. Nihal Yenge yerde biriken saç yığınını banyo kazanına atıyor. Saçlarımın tutuşmasıyla yanık et kokusu sarıyor evi. Korkunç bir koku bu. Ölüm kokusu. O gün Fikriyanım'ın evinden kaçıyorum. Ağlayarak evimize gidiyorum.”

Kitabın sonunda bu kez saçlarını kendi kazır Şebnem. Çıkacağı büyük yolculuğa hazırlanmaya önce saçlarından başlar. Kendi kendini ikna etmek ister önce. Kadınların içindeki bozguncu bir yan, şair gibi, onlara bir isyana saçlarından başlamaları gerektiğini fısıldıyor olmalı. “Saçlarımı hep kestim, tutacak kadar olmasın istedim.” Saçları kesmek öte yandan kadınlığın getirdiği yüklerden kurtulmak gibi. Hafiflemek, özgürleşmek. “Kestim kara saçlarımı” diyor ya Gülten Akın.

“Kestim kara saçlarımı n'olacak şimdi

Bir şeycik olmadı - Deneyin lütfen –“ 

Filmde o sahneyi izlerken, çocukluğa, anneannemin saçlarını taradığım zamana gittim, kısa-uzun bütün saçları uç uca ekledim. Aradan bunca yıl geçmiş hala aynı şeyi düşünüyorum. Herkesin zaman zaman saçlarını tarayan birileri olmalı.