bir ozu filminde mahsur kalıp yeşil çay içmek

"Yeni yılda yeni bir şey bulamamanın kederi," demişim ve öylece boynu bükük kalmış yazı....   

İnsan olmak bazen ağır bir şeye dönüşüyor. Kendi hayatın var, sevdiklerinin, tanıdıklarının hayatı var. Kedilerin, güvercinlerin, tilkilerin ve hiç tanımadığın bilmediğin insanların hayatı. Birden  bu en uzak çemberde bir yangın çıkıyor, bir zelzele oluyor, birileri sessizce ve topluca ölüyor. O büyük şair ormanında ağaçlar yıkılıyor. Bir şeyler insan sabrını zorlarcasına, acımasızca tekrar ediyor. Vicdanlar sınanıyor, insan olma serüveni düşe kalka yoluna devam ediyor. Yazı burada sona eriyor...

Bir Araba Alarmından Yeşil Çaya 

Öğleden sonra durmamacasına bir araba alarmı öttü. Kuşu, böceği, dalı tehdit olarak algılayan paranoyak bir araba alarmından daha korkunç şeyler var elbette. Ama bu da "gündelik hayatın eziyetleri" başlığında ön sıralarda yerini alabilir.

Susan Sontag, “Modern yaşamın tüm koşulları elbirliğiyle duyumsal yetilerimizi öldürür. Şimdi önemli olan bunları yeniden kazanabilmek. Daha çok şeyi görmeyi, daha çok şeyi işitmeyi, daha çok şeyi hissetmeyi öğrenmemiz gerekir,”* diyor. Bu görüntü ve gürültü bolluğu, bu memleket meseleleri içinde hissetmeyi unutmak çok kolay. Ama hatırlamak gerek. Her gün bir çiçeğe bakıp bir kuşla konuşup bir başkasının acısını düşünmek gerek...

Şimdi birden kendimi Yasujiro Ozu filmlerinde hayal ettim, o dünyaya ışınlanmak istedim. Bu film, “Bir Güz Öğleden Sonrası” olabilir mesela. "Erken Gelen Yaz" ya da "Günaydın" da olabilir. (Filmlerin isimlerinde bile sakin, tevazu dolu bir dünyaya davet var.) Bir Japon köyünde, o paravanlarla açılıp kapanan evlerden birinde olmak isterim. Varsın kamera hiç hareket etmesin, ben de etmem. Ayaklarımızı kıvırarak yerde oturup dışarıdaki ağaçları seyredelim. (Ağustos'ta Rapsodi’deki çocuklar ve büyükanne gibi yağmuru seyredelim.) Küçük, ölçülü şakalar yapıp gülümseyelim karşılıklı (kahkahalarımı Almodovar setine saklıyorum.) Bir haiku okunsun, eskilerden bir şarkı çalsın, sessizlik içinde dinleyelim. Dışarıdan bir kuş sesi gelsin. Hayatın böyle yalın ve incelikli şeylerden ibaret olduğunu düşünerek mahçup mahçup yeşil çaylarımızı içelim. Akşama da komşularla toplanalım. Sake içelim, biraz daha gevşeyelim ama sesimizi yükseltmeyelim...

Woody Allen'ın Kahire'nin Mor Gülü'nde bir karakter filmin içinde mahsur kalıveriyordu hani. Ben de şu sıralar bu filmin içinde kalıp uzunca bir süre (ayaklarımı değiştirip tabii) çay içerek baharın gelmesini bekleyebilirim. Öyle hissediyorum. 

Yıllar önce bir film izlemiştim. Kestirme bir şekilde "Çayhane" diye Türkçe'ye çevrilen, "The Teahouse of the August Moon" adında. Gerçi bu Amerikan filmi, adı kadar şiirsel değildi, hatta kaba komedi bile denilebilirdi. Yine de eskinin kaba komedileri bugünden bakınca olsa olsa naif görünüyor insana. Filmde Marlon Brando abimiz, Sakini isminde sarsak bir Japon'u canlandırıyordu! Komedi de çoğunlukla onun üzerinden gidiyordu diye hatırlıyorum. Asıl aklımda kalan bir çayhane ritüeliydi. Herkes yaz mevsiminde dolunayda bu çayhanenin yanındaki su kenarında toplanıp hep birlikte meditasyon yapıyor, orada daha önce yaşamış insanları anıyor, ardından da çaylarını içiyorlardı. O sahneyi izlerken mest olmuştum. O sıralarda maç sonrasında, düğünlerde habire birileri 'sevinç' kurşunlarına hedef oluyordu. Ben de her zamanki, filmlerden hayat dersi çıkarma azmimle -bu kez biraz sınırı aşıp- acaba milletçe böyle bir meditasyon yapma şansımız yok mu diye düşünmüştüm. 

Yeni yılın ilk yazısı da bu oldu. Öğleden sonraya yayılan bir araba alarmından aldığım ilhamla...Modern zamanlar! Tuhaf çakışmalar, çarpışmalar, kaostan doğan uyum, falan filan da neden beni bu kadar heyecanlandırmadı şimdi bu? Merak ediyorum, acaba bu sesi ileride nostaljik bir şey olarak hatırlama ihtimalim var mı? 

* Sanatçı: Örnek Bir Çilekeş, kitabından.