"An Angel At My Table" (Masamda Bir Melek)

“Bu benim hayatım. Ben, Janet Paterson Frame 1924’te Ağustos ayında doğmuşum. Adı konmamış ikiz kardeşim, doğumdan iki hafta sonra ölmüş.”

Toprak bir yoldan bize doğru yürüyen, kırmızı saçlı, tombul bir kız çocuğunun bu sözleriyle başlıyor Janet’in hikayesi.  Janet Frame yoksul bir ailenin beş çocuğundan biri. Başını, kıvırcık saçlarından kocaman bir hale çevreliyor. Yeni Zelanda’da küçük bir kasabada yaşıyor. Demir yollarının, geniş çayırların, toprak yolların çevirdiği kasabada kardeşleriyle birlikte büyüyor. Hiç bir zaman fazla arkadaşı olmuyor. Babasının cebinden çaldığı parayla sınıf arkadaşlarına sakız alsa bile...Bu hırsızlığı, kara tahta önünde öğretmenden azar işitmesinden başka bir işe yaramıyor. Janet, hikayeler ve masallar okuyarak büyüyor. Gözünü kitap raflarından ayırmadan saatlerce kütüphanede geziniyor. Küçük yaşta yazmaya başlıyor, babasının aldığı deftere günlük tutuyor.

Çocukluğunda kardeşinin başına gelen trajik bir olay Janet’i sarsıyor. İlk gençlik yıllarında gitgide kendi içine kapanıyor. Kabarık saçlarından, kıyafetlerinden utanıyor. Kalabalıklardan sıkılıyor. Sıkıntısını neye yoracağını bilemezken, hep şair olmayı isterken kendini öğretmen olarak buluyor. Bir gözetmenin dersine girmesiyle, çocukluğunda sınıfa rezil olduğu aynı kara tahtanın önünde kaskatı kesiliyor. Götürüldüğü doktorlar onun şizofren olduğuna inanıyor. Janet, yanlış bir tanı yüzünden yedi yılını akıl hastanesinde geçiriyor. Elektroşok tedavisine maruz kalıyor. Yine de yazmayı sürdürüyor. Yazdığı kısa hikayelerin basılmasının ardından ülke çapında aldığı bir ödül lobotominin eşiğine gelen Janet’i hastaneden kurtarıyor. Derken Janet’in yolculukları başlıyor. Ödülden kazandığı parayla önce İspanya’ya gidiyor, sonra Londra’ya geçiyor. Amerikalı bir sevgilisi oluyor. Bir kaç kitabı basılıyor. Janet, en çok yapmak istediği şeyi yapıyor ve yazmayı hiç bırakmıyor.

Film, aynı Janet Frame’in otobiyografisinde olduğu gibi üç bölümden oluşuyor. Yazar, çocukluk yılları, ergenlik yılları ve gençlik yıllarında üç ayrı karakterle canlandırılıyor.

Yeni Zelandalı yazar, “Otobiyografiye gelince, yazma nedenim kendimi birinci tekil şahıs olarak görebilmekti. Çok uzun yıllar boyunca üçüncü tekil şahıstım, tıpkı bütün çocuklar gibi,” diyor. Yönetmen Jane Campion da bundan olsa gerek filmin başında çocuk Janet’i kadrajın ortasına yerleştirip onu birinci kişi yapıyor. Film boyunca farklı karakterler girip çıksa da Janet, hep merkezde kalıyor. Campion, diğer karakterlerle çok fazla ilgilenmiyor. Film boyunca ara ara Janet’in yazdıkları iç ses olarak bize ulaşıyor. Yönetmen bizi Janet Frame’in kafasının içinde gezdiriyor. Tanınmış sanatçıların biyografik filmlerinde sık karşılaştığımız gibi karaktere karşı bir hayranlık tesis etmeye çalışmaktan çok onu anlamaya çalışıyor. Yeni Zelanda’nın bakir peyzajında, yoksulluk içinde, taşranın kapalı hayatında kendine bir ifade yolu bulmaya çalışan bir yazarın epik hikayesini anlatıyor. Filmin sonunda Janet kardeşinin evinin yanına manidar bir şekilde “sabitlenmiş” bir karavanın içinde yazı yazıyor. (Bence masasında bir melekle hayali yolculuklara çıkıyor.) Mutlu son!!!

Life is sweet, Jasper ...
There is day and night, Jasper
Both sweet things
There is the sun, the moon,
[The stars, brother ...]
All sweet things
There is Likewise
A wind on the heat
who would wish to die ? ...

Türkçe'ye çevirmeye çalıştım:
(Hayat güzel, Jasper
Gecesi de gündüzü de, Jasper
İkisi de güzel
Güneş de ay da,
[Yıldızlar da kardeşim…]
Hepsi güzel şeyler
Ve sıcakta esen rüzgar da öyle
Kim ölmek ister ki?)